6. Lokale i pomieszczenia

W kroku Lokale i pomieszczenia opisujesz budynek od środka: dzielisz go na lokale (części budynku), a w każdym lokalu zakładasz pomieszczenia z przegrodami, oknami, drzwiami i mostkami. Lokal zbiera dane wspólne dla swoich pomieszczeń — przeznaczenie, źródła ciepła, c.w.u., zyski, oświetlenie — a pomieszczenia niosą geometrię i temperatury. Dla każdego lokalu ogrzewanego aplikacja może wydać osobne świadectwo (rozdział 9).

Lokale i pomieszczenia możesz wprowadzić ręcznie, tak jak opisuje ten rozdział, albo założyć je jednym importem z modułu Geometria nieruchomości (rozdział 5). Ta część rozdziału opisuje listę lokali i zakładki lokalu. Pomieszczenia, przegrody, otwory i mostki opisuje część druga rozdziału, a źródła ciepła, chłodu i c.w.u. — rozdział 7.

Lista lokali

Ekran ma tytuł Dodawanie lokali i pomieszczeń i dwa panele:

• po lewej — lista lokali. Przy każdym lokalu widzisz nazwę, przeznaczenie, powierzchnię i liczbę pomieszczeń (np. „3 pom.”);
• po prawej — panel lokalu wybranego na liście: nazwa i przeznaczenie, ikony kopiowania, edycji i usuwania lokalu, cztery parametry — Pow. [m²], Pow. Af [m²], Kubatura [m³], T. wewn. [°C] — i sekcja Pomieszczenia z listą pomieszczeń lokalu.

Kliknij lokal na liście, żeby zobaczyć jego panel. Aplikacja pamięta wybrany lokal, gdy przechodzisz do jego zakładek albo do pomieszczenia i wracasz.

T. wewn. [°C] w panelu to zakres temperatur ogrzewania pomieszczeń lokalu (od najniższej do najwyższej). Lokal nie ma własnej temperatury wewnętrznej — temperatury wpisujesz w pomieszczeniach.

Dodawanie lokalu

Kliknij Nowy lokal nad listą. Aplikacja od razu tworzy lokal z nazwą domyślną z kolejnym numerem i otwiera jego zakładkę Dane ogólne. Uzupełnij tam co najmniej nazwę i kubaturę Ve.

Kopiowanie i usuwanie lokalu

Ikona kopiowania w panelu lokalu (podpowiedź „Utwórz kopię tego lokalu (ze wszystkimi danymi)”) tworzy nowy lokal o nazwie „Kopia – ”. Kopia zawiera dane ze wszystkich zakładek lokalu, źródła ciepła na c.o., wentylację i c.w.u., urządzenia pomocnicze oraz wszystkie pomieszczenia z przegrodami, otworami i mostkami. Po skopiowaniu aplikacja otwiera Dane ogólne kopii — zmień tam nazwę i to, czym kopia różni się od oryginału.

Ikona kosza usuwa lokal razem z jego pomieszczeniami, źródłami ciepła i urządzeniami pomocniczymi. Aplikacja najpierw pyta o potwierdzenie — operacji nie da się cofnąć. Usunięcie lokalu kasuje też dotychczasowe wyniki obliczeń budynku; przed eksportem świadectwa kliknij ponownie Wyniki.

Przyciski Kopiuj z lokalu i + Dodaj pomieszczenie w sekcji Pomieszczenia opisuje część druga rozdziału.

Zakładki lokalu

Kliknij ikonę edycji w panelu lokalu, żeby otworzyć lokal. Dane lokalu są podzielone na zakładki — przełączasz je ikonami w pasku po lewej stronie ekranu; nazwa zakładki pojawia się po najechaniu na ikonę.

O widoczności decyduje przeznaczenie lokalu — własne albo, przy zaznaczonym „przeznaczenie lokalu zgodne z głównym przeznaczeniem budynku”, przeznaczenie budynku. Pasek zmienia się od razu po zmianie przeznaczenia w Dane ogólne.

Zmiany w zakładkach lokalu zapisują się automatycznie. Wyjątkiem są okna źródeł ciepła i urządzeń pomocniczych — mają własne przyciski Zapisz i Anuluj; Anuluj przy nowym źródle lub urządzeniu usuwa je.

Dane ogólne

Zakładka ma pięć sekcji: Dane formalno - techniczne, Geometria, Strumienie powietrza wentylacji naturalnej (tylko w lokalu mieszkalnym), Wentylacja i Podział na strefy. W lokalu nieogrzewanym zostaje tylko część pierwszej sekcji — patrz Lokal nieogrzewany.

Dane formalno - techniczne

Geometria

Strumienie powietrza wentylacji naturalnej

Sekcja jest widoczna tylko w lokalu o przeznaczeniu mieszkalnym (jednorodzinnym lub wielorodzinnym) i wtedy jest wymagana. Wybierz, jak liczyć strumień powietrza wentylacji naturalnej pomieszczeń lokalu:

• wg Rozp. MRiT 2022 (domyślnie) — w pomieszczeniach z wentylacją naturalną podajesz strumień powietrza do ciepła;
• wg wymagań higienicznych — w pomieszczeniach podajesz krotność wymian do ciepła, a pomieszczenia brudne (kuchnia, łazienka, toaleta…) oznaczasz polem „Pomieszczenie brudne” z wymaganą wymianą.

Ustawienie ma znaczenie dla świadectwa — zmienia strumień powietrza wentylacyjnego, a przez to straty na wentylację. Pola w pomieszczeniach opisuje część druga rozdziału.

Wentylacja

Pole W obliczeniach projektowego obciążenia cieplnego przyjmij wentylację wg PN-EN 12831- 1:2017 (domyślnie odznaczone). Dla świadectwa nie ma znaczenia — dotyczy tylko obliczanej mocy cieplnej. Po zaznaczeniu każde pomieszczenie z wentylacją naturalną dostaje dodatkowe wymagane pole „Krotność wymian do mocy cieplnej”.

Podział na strefy

Decyduje, jak aplikacja łączy pomieszczenia lokalu w strefy cieplne. Bilans ciepła liczony jest dla stref, a na świadectwie lokalu drukowane są temperatury wewnętrzne poszczególnych stref — ustawienie ma więc znaczenie dla świadectwa.

Lokal nieogrzewany

Wybierz przeznaczenie Nieogrzewany, jeśli lokal opisuje przestrzeń nieogrzewaną w budynku — np. piwnicę albo nieogrzewaną klatkę schodową. Pomieszczenia ogrzewane, które z nią graniczą, mogą wtedy korzystać z obliczanego dla jej pomieszczeń współczynnika b_tr. Aplikacja nie wydaje świadectwa dla lokalu nieogrzewanego.

Po wybraniu Nieogrzewany:

• w Dane ogólne zostają tylko pole „przeznaczenie lokalu zgodne z głównym przeznaczeniem budynku”, Przeznaczenie lokalu i Nazwa — znikają numer lokalu, liczba kondygnacji, trzy pola wyboru, geometria, wentylacja i podział na strefy;
• w pasku zostają zakładki Dane ogólne, Urządzenia pomocnicze, Zyski i Oświetlenie;
• w Urządzenia pomocnicze jako wspomagany system możesz wybrać tylko Wentylacja albo Oświetlenie;
• w Zyski nie ma pola Wyznacz z przeznaczenia lokalu;
• pomieszczenia lokalu mają inny, uproszczony formularz (część druga rozdziału).

C.O. i chłodzenie

Mimo nazwy zakładka nie ma ustawień chłodzenia — chłodzenie, jego temperaturę i źródła chłodu ustawiasz w pomieszczeniach (część druga rozdziału). Na poziomie lokalu są dwie rzeczy:

• tabela Wspólne źródła ciepła na C.O. — źródła ciepła, z których korzystają wszystkie pomieszczenia lokalu, o ile pomieszczenie nie ma własnych, indywidualnych źródeł. Dodajesz je przyciskiem z katalogu albo jako nowe źródło; formularz źródła opisuje rozdział 7;
• sekcja Sposób ogrzewania oraz typ i lokalizacja grzejników — pole inne niż przyjęto dla budynku; po zaznaczeniu wybierasz sposób ogrzewania z listy. Dla świadectwa nie ma znaczenia — wpływa tylko na obliczaną moc cieplną pomieszczeń. Bez zaznaczenia obowiązuje ustawienie Ogrzewanie z karty Preferencje obliczeniowe w Dane budynku.

Wentylacja

Na poziomie lokalu ustawiasz źródła ciepła na wentylację i wykorzystanie wentylacji. Rodzaj wentylacji (naturalna, mechaniczna wywiewna, mechaniczna nawiewno-wywiewna) i strumienie powietrza podajesz w pomieszczeniach (część druga rozdziału).

Tabela Wspólne źródła ciepła na wentylacje jest widoczna tylko wtedy, gdy w Dane budynku → Preferencje obliczeniowe jest odznaczone Łączone źródła ciepła na C.O. i wentylację. Przy zaznaczonym polu źródłem ciepła dla wentylacji jest źródło c.o. lokalu i tabeli nie ma. Formularz źródła opisuje rozdział 7.

Sekcja Wykorzystanie wentylacji ma dwie opcje:

• Jak zysków (domyślnie) — wentylacja przyjmuje w każdym miesiącu ten sam udział β, co zyski wewnętrzne lokalu (zakładka Zyski, sekcja Wykorzystanie zysków (β));
• Indywidualne — odsłania tabelę 12 miesięcy, w której wpisujesz własny udział β wentylacji (0,00–1,00).

Pomieszczenie może przejąć to ustawienie lokalu albo mieć własne (część druga rozdziału).

C.W.U

Zakładka ma trzy sekcje. Obie pierwsze mają znaczenie dla świadectwa — wyznaczają zapotrzebowanie na ciepło do przygotowania c.w.u.

W lokalach zapisanych dawniej z zużyciem „na jednostkę odniesienia” pole zużycia ma etykietę „Zużycie ze starego rozporządzenia [dm³/(j.o. × doba)] — wybierz zużycie na m² Af”. Zaznacz wtedy opcję na m² powierzchni o regulowanej temperaturze powietrza (Af) i wpisz zużycie VWi.

Trzecia sekcja to tabela Źródła ciepła C.W.U. — źródła, które przygotowują c.w.u. dla lokalu, z udziałami. Suma udziałów może być mniejsza niż 100%, ale nie większa — powyżej 100% obliczenia są zablokowane. Temperaturę ciepłej wody ustawiasz w formularzu źródła. Źródła c.w.u. opisuje rozdział 7.

Urządzenia pomocnicze

Zakładka Wspólne źródła ciepła na urządzenia pomocnicze zbiera urządzenia, które zużywają energię elektryczną na potrzeby instalacji lokalu — pompy obiegowe, napędy i regulację kotłów, wentylatory itp. Energia urządzeń pomocniczych wchodzi do energii końcowej i pierwotnej lokalu, więc ma znaczenie dla świadectwa.

Kliknij przycisk dodawania pod tabelą, żeby otworzyć okno Źródło ciepła na urządzenie pomocnicze. W karcie Parametry urządzenia podajesz:

Pod kartą jest sekcja Parametry źródła — nośnik energii zasilającej urządzenie (domyślnie energia elektryczna). Podpowiedź przy mocy wpisuje typowe moce i czasy pracy urządzeń z rozporządzenia razem z nazwą urządzenia.

Zyski

Zakładka ustawia moc wewnętrznych zysków ciepła lokalu i jej rozkład w miesiącach. Obie sekcje mają znaczenie dla świadectwa.

Moc wewnętrznych zysków ciepła

Wykorzystanie zysków (β)

Zaznacz Zróżnicuj wykorzystanie zysków w miesiącach (β), żeby wpisać udział β osobno dla każdego miesiąca I–XII (wartości 0–1, wszystkie 12 wymagane). Odznaczenie usuwa wpisane wartości. Podpowiedź przy sekcji wyjaśnia, w których budynkach β wpływa na wynik: w mieszkalnych i opieki zdrowotnej rozporządzenie podaje jedną moc zysków, więc β nie zmienia wyniku.

Ten sam udział β wykorzystuje zakładka Wentylacja przy opcji Jak zysków.

Oświetlenie

Zakładka jest widoczna w lokalach, których przeznaczenie nie jest mieszkalne. Oświetlenie wbudowane wchodzi do energii końcowej i pierwotnej lokalu, więc ma znaczenie dla świadectwa.

Formularz ma trzy części, jedna pod drugą.

Parametry oświetlenia wbudowanego

Parametry źródła

Nośnik energii zasilającej oświetlenie. Nowy lokal startuje z energią elektryczną (paliwo „energia elektryczna [KOBiZE 2026] - odbiorcy końcowi”, nieodnawialne); współczynnik nakładu, wartość opałowa i wskaźnik emisji CO₂ uzupełniają się z wybranego nośnika. Pola tej sekcji opisuje rozdział 7.

Ryczałty

Ryczałty nie zastępują parametrów oświetlenia — są doliczane do energii z nich wyliczonej.

Opisy i zalecenia

Lokal ogrzewany ma własną zakładkę Opisy i zalecenia z tymi samymi ośmioma polami co budynek i polem Takie same jak dla budynku (domyślnie zaznaczonym). Opisuje ją rozdział 4, podrozdział „Opisy i zalecenia lokalu”.

Pomieszczenia

Pomieszczenie to najmniejsza jednostka, w której opisujesz budynek: tu wpisujesz temperaturę, geometrię, wentylację, a w zakładce Przegrody — przegrody, okna, drzwi i mostki cieplne. Powierzchnię, powierzchnię o regulowanej temperaturze Af i kubaturę lokalu aplikacja liczy jako sumy z jego pomieszczeń.

Pomieszczenia lokalu widzisz w prawym panelu listy lokali, w ramce Pomieszczenia. Przy każdym pomieszczeniu jest jego powierzchnia, Af, kubatura i temperatura ogrzewania oraz trzy ikony: kopiuj, edytuj, usuń.

Dodawanie i kopiowanie pomieszczeń

Kopia obejmuje dane wszystkich zakładek pomieszczenia, przegrody z otworami i mostkami, a także źródła ciepła i chłodu zdefiniowane w pomieszczeniu oraz jego odcinki sieci i elementy pojemnościowe c.w.u.

Pomieszczenia możesz też utworzyć z rysunku w module Geometria nieruchomości (rozdział 5).

Zakładki pomieszczenia

Po otwarciu pomieszczenia po lewej stronie jest pasek ikon zakładek (nazwa pokazuje się po najechaniu kursorem). Zestaw zakładek zależy od lokalu:

Zmiany w zakładkach Dane ogólne, C.O. i chłodzenie, Wentylacja i Zyski zapisują się automatycznie. Okna przegrody, otworu i mostka mają własne przyciski Zapisz i Anuluj.

Dane ogólne pomieszczenia

Dane formalno - techniczne

Geometria

Kubatura pomieszczenia jest podstawą strumieni infiltracji i wentylacji (patrz Wentylacja pomieszczenia).

Powierzchnia o regulowanej temperaturze (Af)

Sekcja tylko w lokalu ogrzewanym. Pole Jak wyżej jest domyślnie zaznaczone — wtedy Af pomieszczenia równa się Powierzchni [m²] z sekcji Geometria. Odznacz je, jeśli Af jest inna; pojawią się pola Długość [m], Szerokość [m] i wymagana Powierzchnia [m²] (z długości i szerokości liczy się automatycznie).

Pomieszczenie w lokalu nieogrzewanym

W lokalu o przeznaczeniu nieogrzewanym formularz Dane ogólne jest krótszy: zostają pola Nazwa, Przeznaczenie (wymagane) i Korytarz lub klatka schodowa oraz sekcja Geometria. Nie ma temperatury, liczby otworów, czasu nagrzewania ani sekcji Af. Zamiast nich jest sekcja Wentylacja — Wymiana powietrza ze środowiskiem zewnętrznym.

C.O. i chłodzenie pomieszczenia

Indywidualne źródła ciepła Zaznacz, jeśli pomieszczenie ma własne źródła c.o., inne niż lokal.

Formularze źródeł ciepła i chłodu, katalog źródeł i pasek sumy udziałów opisuje rozdział 7.

Przerwy w ogrzewaniu i chłodzeniu

Zaznacz Pomieszczenie ma przerwy w ogrzewaniu lub chłodzeniu, aby zobaczyć tabelę miesięcy. Wiersz Przerwy w ogrzewaniu: ma przycisk dla każdego miesiąca — kliknięcie otwiera okno z listą przerw tego miesiąca, w której dodajesz wiersze: Długość [h] (0–24), Temperatura [°C], Okresowość (codziennie, dni robocze, weekendy, inna) i — przy okresowości inna — Przerwa/m-c (liczba okresów w miesiącu). Po Zapisz w oknie przerwy zapisują się od razu. Wiersz Część miesiąca z przerwami w ogrzewaniu: wylicza aplikacja. Wiersze dla chłodzenia pojawiają się tylko w pomieszczeniu chłodzonym.

Wentylacja pomieszczenia

Zakładka tylko w lokalu ogrzewanym. Najpierw w sekcji Określ rodzaj wybierz Rodzaj: Naturalna (domyślnie), Mechaniczna wywiewna albo Mechaniczna - nawiew i wywiew. Od rodzaju — i od ustawień wentylacji lokalu (rozdział 6, część 1) — zależy, które pola są widoczne.

C.W.U. i zyski pomieszczenia

Zakładka C.W.U. nie ma formularza — są w niej dwie tabele: Odcinki sieci (w obrębie osłony bilansowej pomieszczenia / strefy) i Elementy pojemnościowe (w obrębie osłony bilansowej pomieszczenia / strefy). Każdy wiersz przypisujesz w kolumnie Źródło do jednego ze źródeł c.w.u. lokalu (pole wymagane). Pola wierszy opisuje rozdział 7.

Zakładka Zyski ma dwie niezależne sekcje:

Zostaw ustawienia „jak w lokalu", chyba że pomieszczenie wyraźnie różni się sposobem użytkowania od reszty lokalu.

Przegrody pomieszczenia

Zakładka Przegrody pokazuje przegrody pomieszczenia w dwóch kolumnach. Po lewej jest lista: nazwa, powierzchnia i orientacja oraz liczba mostków i otworów. Po prawej — szczegóły wybranej przegrody: rodzaj, Szablon: {nazwa}, F [m²], U [W/m²K], Orientacja, ikony kopiuj / edytuj / usuń, a niżej ramka Mostki liniowe (znacznik P) i sekcja Otwory przegrody; każdy otwór ma pod sobą ramkę Mostki liniowe otworu (znacznik O).

Nad listą są przycisk Dodaj przegrodę i menu ⋮:

Ikona kopiowania przy przegrodzie tworzy w tym samym pomieszczeniu kopię Kopia – {nazwa} razem z otworami i mostkami i otwiera ją w oknie Kopiowanie przegrody — Anuluj w tym oknie usuwa kopię. Podobnie działają przyciski Kopiuj z… w ramkach mostków i w sekcji otworów: kopiują wybrane mostki lub otwory z innych przegród ekspertyzy.

Dodawanie przegrody

Po Dodaj przegrodę otwiera się okno Dodawanie przegrody z jednym polem Typ — pozostałe sekcje pojawiają się po wybraniu typu. Anuluj przy dodawaniu usuwa nową przegrodę. Okno nie zapisuje się samo — zatwierdź przyciskiem Zapisz.

Sąsiedztwo

Sekcja Sąsiedztwo określa, co jest po drugiej stronie przegrody. Dostępne opcje zależą od typu:

• Ściana zewnętrzna, Dach, Stropodach, Strop nad przejazdem — sąsiedztwo jest ustawione na stałe: Przestrzeń nieogrzewana ze współczynnikiem redukcyjnym 1,00 (środowisko zewnętrzne).
• Ściana w gruncie, Podłoga na gruncie — sekcji nie ma (strata do gruntu liczona jest osobno).
• Ściana wewnętrzna, Podłoga wyniesiona, oba rodzaje stropów przy przepływie ciepła — wszystkie opcje z tabeli niżej.

Dane specyficzne dla rodzaju przegrody

Orientacja ściany lub dachu decyduje o promieniowaniu słonecznym i zacienieniu jej okien. Brak orientacji tam, gdzie jest wymagana, lista Błędy zgłasza jako błąd.

Podłoga na gruncie — sekcja „Budynek"

W oknie podłogi na gruncie, pod resztą pól, jest sekcja Budynek z plakietką wspólne dla oceny:

To jedna para wartości dla całej ekspertyzy — zmiana zapisana w jednej podłodze pojawia się we wszystkich przegrodach typu Podłoga na gruncie. Pola Powierzchnia rzutu parteru i Obwód z dawnej karty „Geometria nieruchomości" przeniesiono właśnie tutaj.

Otwory — okna i drzwi

Otwór dodajesz przyciskiem + Dodaj otwór w sekcji Otwory przegrody w panelu przegrody. Otwiera się okno Dodawanie otworu z przyciskami Zapisz i Anuluj (Anuluj przy dodawaniu usuwa nowy otwór).

Dane podstawowe

Geometria otworu

Zacienienie

Mostek liniowy stolarki i mostki automatyczne

W otworach przegród typu ściana zewnętrzna, ściana w gruncie, podłoga na gruncie, podłoga wyniesiona, dach, stropodach i strop nad przejazdem jest sekcja Mostek liniowy stolarki z polami Nazwa i Współczynnik Ψ [W/(m·K)]. Przycisk Wybierz z katalogu rozwija galerię mostków okiennych W01…W18 z katalogu PN-EN ISO 14683 — kliknięcie karty wpisuje kod i Ψ. Jeśli otwór nie ma jeszcze własnych wartości, sekcja jest wstępnie wypełniona mostkiem stolarki z szablonu przegrody (rozdział 3). Pola wypełniasz oba albo żadne.

Na tej podstawie aplikacja przy zapisie otworu sama tworzy trzy mostki liniowe otworu:

Wszystkie trzy dostają nazwę i Ψ z sekcji Mostek liniowy stolarki oraz udział 100%; widać je w ramce Mostki liniowe otworu. Mostki powstają przy pierwszym zapisie otworu, który ma szerokość i wysokość (albo wymiar typowy) — dla każdego otworu, także drzwi. Gdy później zmienisz szerokość, wysokość lub ilość, aplikacja przeliczy ich długości, ale nazwy, Ψ i udziału nie zmienia — także po zmianie mostka stolarki w szablonie lub w otworze. Każdy z trzech mostków możesz edytować ręcznie albo usunąć; usunięte nie powstaną ponownie.

Mostki liniowe dodawane ręcznie

Mostki przegrody dodajesz przyciskiem + Dodaj mostek w ramce Mostki liniowe (znacznik P), a dodatkowe mostki otworu — tym samym przyciskiem w ramce Mostki liniowe otworu (znacznik O). Otwiera się okno Dodawanie mostka liniowego z przyciskami Zapisz i Anuluj.

Przy źródle PN-EN pod formularzem jest galeria kart mostków wybranej grupy — każda z kodem, opisem i wartością Ψ. Kliknięcie karty wybiera mostek, a w sekcji Schemat wybranego mostka pokazuje się jego rysunek.

Każdy mostek wchodzi do obliczeń jako Htr = Ψ · l · udział/100 — mostki przegrody doliczane są do straty przegrody, mostki otworu do straty otworu (ramki Jak liczy aplikacja wyżej).