7. Źródła ciepła, chłodu i c.w.u.
Źródła decydują o tym, jak zapotrzebowanie na energię użytkową (EU) zamienia się w energię końcową (EK) i pierwotną (EP). Definiujesz je w lokalach i pomieszczeniach — w kroku Lokale i pomieszczenia. Ten rozdział opisuje, gdzie są tabele źródeł, jak dodać źródło (ręcznie albo z katalogu), co oznacza każde pole formularza źródła i jak aplikacja liczy z nich energię.
Gdzie definiujesz źródła
| Miejsce | Zakładka | Tabela / pole | Co definiujesz |
|---|---|---|---|
| Lokal | C.O. i chłodzenie | „Wspólne źródła ciepła na C.O." | Źródła ogrzewania wspólne dla wszystkich pomieszczeń lokalu. |
| Lokal | Wentylacja | „Wspólne źródła ciepła na wentylacje" | Źródła ciepła do podgrzewania powietrza wentylacyjnego. Tabela jest widoczna tylko wtedy, gdy w budynku nie jest zaznaczone „Łączone źródła ciepła na C.O. i wentylację" (niżej). |
| Lokal | C.W.U | „Źródła ciepła C.W.U." | Źródła przygotowania ciepłej wody. |
| Lokal | Urządzenia pomocnicze | tabela urządzeń | Pompy, napędy, wentylatory itp. — opis w rozdziale 6; tu tylko ich źródło zasilania (niżej). |
| Pomieszczenie | C.O. i chłodzenie | „Indywidualne źródła ciepła na c.o." | Własne źródła ogrzewania pomieszczenia — zamiast źródeł wspólnych lokalu. |
| Pomieszczenie | C.O. i chłodzenie | „Pomieszczenie jest chłodzone" → „Źródła chłodu" | Źródła chłodu. Chłodzenie definiujesz tylko w pomieszczeniu — lokal nie ma źródeł chłodu. |
| Pomieszczenie | C.W.U. | „Odcinki sieci", „Elementy pojemnościowe" | Odcinki instalacji c.w.u. i zasobniki w obrębie osłony pomieszczenia, przypisane do jednego ze źródeł c.w.u. lokalu (rozdział 6). |
Pomieszczenie lokalu z przeznaczeniem „Nieogrzewany" nie ma zakładek C.O. i chłodzenie ani C.W.U. — nie definiujesz w nim źródeł.
Tabele źródeł i suma udziałów
Każda tabela pokazuje dla źródła m.in. nośnik energii, współczynnik nakładu (w), Udział [%] i sprawności (η wytw., η akum., η trans, η reg. i wyk.; w tabeli źródeł chłodu zamiast sprawności wytwarzania — SEER). Ikona ołówka otwiera formularz źródła, ikona kosza usuwa źródło — aplikacja prosi wtedy o potwierdzenie, z wyjątkiem tabeli źródeł wentylacji, gdzie źródło znika od razu. Przyciski Kopiuj i Pobierz z pod tabelą źródeł wentylacji i pod tabelami w pomieszczeniu są nieaktywne.
Nad tabelą pojawia się pasek, gdy udziały źródeł nie sumują się tak, jak powinny:
| Tabela | Pasek pojawia się, gdy | Treść paska |
|---|---|---|
| Wspólne źródła c.o. lokalu, indywidualne źródła c.o. pomieszczenia, źródła wentylacji | suma ≠ 100% | „Suma udziałów wynosi X% zamiast 100%" |
| Źródła c.w.u. lokalu | suma > 100% | „Suma udziałów wynosi X% — obliczenia są zablokowane" |
| Źródła chłodu pomieszczenia | — (brak paska) | błąd pojawia się tylko na liście Błędy |
W każdym przypadku z tabeli suma udziałów niezgodna z regułą jest błędem — przycisk Wyniki nie uruchomi obliczeń, dopóki go nie poprawisz (rozdział 8). Dla c.w.u. suma mniejsza niż 100% jest dozwolona; blokuje dopiero suma większa niż 100%.
Inne braki, które aplikacja zgłasza na liście Błędy:
| Sytuacja | Waga |
|---|---|
| Lokal ogrzewany nie ma źródła c.o., a korzysta z niego co najmniej jedno pomieszczenie | błąd — blokuje obliczenia |
| Pomieszczenie ma zaznaczone „Indywidualne źródła ciepła na c.o.", ale nie ma żadnego źródła | błąd |
| Lokal ogrzewany nie ma żadnego źródła ciepła na wentylację | błąd |
| Pomieszczenie jest chłodzone, ale nie ma źródła chłodu | błąd |
| Lokal ogrzewany nie ma źródła c.w.u. | ostrzeżenie — nie blokuje; energia na c.w.u. wynosi wtedy 0 |
| Lokal ma wspólne źródło c.o., ale wszystkie pomieszczenia ogrzewane mają źródła indywidualne | ostrzeżenie |
Dodawanie źródła
Pod tabelami źródeł ciepła są dwa przyciski:
- Utwórz nowe źródło — tworzy puste źródło i otwiera jego formularz. Wypełniasz wszystko sam.
- Dodaj z katalogu — otwiera Katalog źródeł ciepła. Wybrana pozycja trafia do tabeli z kompletem sprawności i opisów; potem możesz ją edytować jak każde inne źródło.
Katalog jest dostępny w c.o. i wentylacji lokalu, w c.w.u. lokalu oraz w indywidualnych źródłach c.o. pomieszczenia. Źródła chłodu dodajesz tylko przyciskiem Dodaj — bez katalogu.
Katalog źródeł ciepła
- Na górze okna widzisz, dokąd wstawiasz źródło: „Wstawiasz do: Centralne ogrzewanie / Wentylacja / Ciepła woda użytkowa" i nazwę lokalu lub pomieszczenia. Katalog pokazuje tylko pozycje pasujące do tej instalacji.
- Wyszukiwarka („Szukaj w katalogu…") szuka po nazwie pozycji i nazwie grupy.
- Przy każdej pozycji są sprawności: ηg (wytwarzania), ηe (regulacji i wykorzystania), ηd (przesyłu), ηs (akumulacji), X (udział grzejników przyściennych) oraz ηtot — iloczyn sprawności, jako ułamek. Dla c.w.u. — ηg, ηd, ηs i ηtot. Pozycje odnawialne mają oznaczenie „odnawialne".
- Zaznacz jedną pozycję i kliknij Wstaw źródło.
Wstawione źródło dostaje nazwę pozycji katalogu i udział 100%, nośnik, paliwo i odnawialność z katalogu, a wartość opałową, wskaźnik emisji CO₂ i współczynnik nakładu ze słownika nośników. Sprawności przesyłu i akumulacji są wpisane jako wartości (pole „Sprawność akumulacji i transportu - obliczeniowe" odznaczone). Jeśli w tabeli były już inne źródła, suma udziałów przekroczy 100% i pojawi się pasek — popraw udziały w formularzach źródeł.
Przy wstawianiu do c.o. lokalu, gdy Łączone źródła ciepła na C.O. i wentylację jest zaznaczone, aplikacja tworzy też sparowane źródło wentylacji. W pomieszczeniu tak się nie dzieje — pod tabelą stoi notka „Na pomieszczeniu nie powstaje źródło wentylacji".
Urządzenia pomocnicze z katalogu
Przy wstawianiu do c.o. lub c.w.u. lokalu okno katalogu ma dodatkowe opcje:
| Pole | Opis |
|---|---|
| Wstaw urządzenia pomocnicze | Domyślnie zaznaczone. Razem ze źródłem dodaje do lokalu urządzenia pomocnicze przypisane do pozycji katalogu (np. napęd i regulację kotła, pompę obiegową). Urządzenie, które lokal już ma (ta sama nazwa albo ten sam system, moc i czas działania), jest pomijane. |
| Powierzchnia budynku: | do 250 m² (domyślnie) albo powyżej 250 m² — wybiera wariant mocy i czasu działania urządzeń. Aplikacja nie dobiera go sama. |
Wstawione urządzenia są zasilane energią elektryczną („energia elektryczna [KOBiZE 2026] - odbiorcy końcowi"), z mocą w W/m² i czasem działania z katalogu. Po wstawieniu aplikacja pokazuje komunikat, ile urządzeń dodała, ile pominęła i ilu nie udało się dodać. Urządzenia edytujesz potem na zakładce Urządzenia pomocnicze lokalu (rozdział 6).
Formularz źródła ciepła (c.o., wentylacja, c.w.u.)
Formularz otwiera się w oknie: „Źródło ciepła centralnego" (c.o. lokalu i pomieszczenia), „Źródło ciepła wentylacji", a dla c.w.u. — „Dodawanie źródła" / „Edytuj źródło ciepła". Ma dwie karty: Parametry źródła i Sprawność źródła.
Zmiany w formularzu źródła nie zapisują się automatycznie. Kliknij Zapisz, żeby je zapisać, albo Anuluj, żeby je odrzucić (przy nowym źródle Anuluj usuwa całe źródło).
Parametry źródła
| Pole | Opis |
|---|---|
| Nośnik energii końcowej | Lista nośników z wyszukiwaniem („Szukaj nośnika energii…"): nośniki spalane w budynku, ciepło sieciowe (ciepłownia lokalna, kogeneracja), energia elektryczna, energie odnawialne. Wybór nośnika sam uzupełnia pola niżej. Własnego nośnika spoza listy nie wpiszesz. Pola „Rodzaj źródła" w formularzu nie ma — rodzaj wynika z nośnika. |
| Odnawialność | Nieodnawialne, Odnawialne - pompa ciepła, Odnawialne - inne. Uzupełnia się z nośnika — poza energią elektryczną i odpadami, gdzie musisz wybrać sam. Decyduje o udziale OZE na świadectwie (niżej). |
| Współczynnik nakładu | Współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej wi. Uzupełnia się z nośnika; możesz go zmienić. Mnoży energię końcową źródła — daje energię pierwotną. Na świadectwie PDF stoi przy nazwie źródła („w=…"). |
| Paliwo | Lista paliw dla wybranego nośnika. Gdy nośnik ma jedno paliwo, wybiera się samo; gdy kilka — wybierz. |
| Wartość opałowa | Uzupełnia się po wyborze paliwa; jednostkę wybierasz z listy. Służy do wyliczenia ilości zużytego nośnika. |
| Wskaźnik emisji CO₂ | Uzupełnia się po wyborze paliwa; jednostki z list. Służy do wyliczenia emisji CO₂. |
| Nazwa | Wymagana. Gdy jest pusta, po wyborze nośnika wpisuje się sama, np. „C.O. gaz ziemny". Na świadectwie PDF jest nagłówkiem bloku źródła. |
| Identyfikator | Opcjonalny. Nie trafia na świadectwo. Odróżnia źródła o tych samych parametrach (patrz „Tryb obliczeniowy" niżej). |
| Udział [%] | Jaką część zapotrzebowania pokrywa źródło, od 0 do 100. Nowe źródło startuje ze 100. |
| Temperatura wody [°C] | Tylko c.w.u., od 45 do 55, domyślnie 55. Dla świadectwa nie ma znaczenia — służy tylko do obliczanej mocy c.w.u. |
Zmiana nośnika czyści paliwo, wartość opałową i wskaźnik emisji — wybierz je ponownie. Wszystkie wartości uzupełnione z nośnika możesz nadpisać.
Sprawność źródła
| Pole | Opis |
|---|---|
| Sprawność wytworzenia — Średnioroczna [obliczeniowa] [%] | Sprawność wytwarzania ηg (dla pomp ciepła — współczynnik wydajności × 100, np. 350). Wymagana, bez górnej granicy. |
| Uzupełnij opis | Opis wytwarzania ciepła. Wymagany. Drukowany na świadectwie przy sprawności wytwarzania. |
| Sprawność transportu [%] | Sprawność przesyłu ηd, od 0 do 100. Ukryta, gdy zaznaczysz tryb obliczeniowy (niżej). |
| Opis dla sprawność transportu | Wymagany zawsze, także w trybie obliczeniowym. Trafia na świadectwo. |
| Sprawność akumulacji [%] | Sprawność akumulacji ηs, od 0 do 100. Ukryta w trybie obliczeniowym. |
| Opis dla sprawność akumulacji | Wymagany zawsze. Trafia na świadectwo. |
| Sprawność regulacji i wykorzystania [%] | Tylko c.o. i wentylacja. Wartość ηH,e′ z tabeli, od 0 (bez zera) do 100. |
| Opis dla sprawności regulacji i wykorzystania | Tylko c.o. i wentylacja. Wymagany. Trafia na świadectwo. |
| Udział grzejników przyściennych [%] | Tylko c.o. i wentylacja. Udział mocy grzejników usytuowanych przy ścianach zewnętrznych (X), od 0 (bez zera) do 100, domyślnie 100. Koryguje sprawność regulacji (niżej). |
| Sprawność akumulacji i transportu - obliczeniowe | Domyślnie odznaczone. Zaznaczone — aplikacja liczy sprawność przesyłu i akumulacji z odcinków sieci i elementów pojemnościowych (niżej). |
| Instalacja działająca całorocznie | Tylko c.w.u., widoczne tylko w trybie obliczeniowym. Domyślnie zaznaczone (niżej). |
Podpowiedzi sprawności
Przy polach sprawności wytwarzania, transportu, akumulacji i regulacji jest przycisk podpowiedzi. Otwiera panel z tabelami typowych wartości — osobnymi dla c.o. i c.w.u. Kliknięcie wartości wpisuje ją do pola, a nazwę wiersza tabeli — do pola opisu tej sprawności.
Wartości w podpowiedziach odpowiadają tabelom z załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie metodologii (Dz.U. 2015 poz. 376): wytwarzanie c.o. — tabela 2, regulacja i wykorzystanie — tabela 3, przesył c.o. — tabela 6, akumulacja c.o. — tabela 8, wytwarzanie c.w.u. — tabela 9, przesył c.w.u. — tabela 12, akumulacja c.w.u. — tabela 14.
Tryb obliczeniowy: odcinki sieci i elementy pojemnościowe
Po zaznaczeniu Sprawność akumulacji i transportu - obliczeniowe pola sprawności transportu i akumulacji znikają, a pod kartą sprawności pojawiają się dwie tabele. Musisz dodać co najmniej jeden odcinek sieci albo jeden element pojemnościowy — inaczej aplikacja pokaże „Należy dodać co najmniej jeden odcinek sieci lub element pojemnościowy".
| Tabela | Kolumny | Uwagi |
|---|---|---|
| Odcinki sieci | Opis, Długość [m], Straty [W/m] | Opis wymagany; długość większa od 0; straty od 0. |
| Elementy pojemnościowe | Opis, Pojemność [dm³], Straty [W/dm³] | Opis wymagany; pojemność większa od 0; straty od 0. |
Źródła c.o. w pomieszczeniu
Na zakładce C.O. i chłodzenie pomieszczenia zaznacz Indywidualne źródła ciepła na c.o., jeśli pomieszczenie ma własne źródło (np. grzejnik elektryczny w lokalu z kotłem gazowym). Pojawi się tabela źródeł z przyciskami Dodaj z katalogu i Utwórz nowe źródło. Formularz źródła jest taki sam jak w lokalu.
Pomieszczenie z zaznaczonym polem ogrzewają wyłącznie jego własne źródła — źródła wspólne lokalu nie biorą w nim udziału w ogrzewaniu. Wentylację tego pomieszczenia nadal pokrywają źródła wentylacji lokalu.
Źródła ciepła na wentylację
Gdy Łączone źródła ciepła na C.O. i wentylację jest odznaczone, źródła ciepła dla wentylacji definiujesz osobno, na zakładce Wentylacja lokalu, w tabeli „Wspólne źródła ciepła na wentylacje". Formularz „Źródło ciepła wentylacji" ma te same pola co źródło c.o. Lokal ogrzewany musi mieć co najmniej jedno źródło ciepła na wentylację.
Gdy pole jest zaznaczone, tej tabeli nie ma — źródłem ciepła wentylacji jest źródło c.o. lokalu (rozdział 2).
Źródła ciepła na wentylację liczą się w energii, ale nie są wypisywane na świadectwie w opisie systemów technicznych — świadectwo opisuje źródła c.o., c.w.u. i chłodu.
Źródła c.w.u.
Źródła c.w.u. dodajesz na zakładce C.W.U lokalu, w tabeli „Źródła ciepła C.W.U.". Formularz nie ma sprawności regulacji ani udziału grzejników; ma za to pole Temperatura wody [°C] oraz — w trybie obliczeniowym — Instalacja działająca całorocznie.
| Pole | Opis |
|---|---|
| Instalacja działająca całorocznie | Widoczne tylko po zaznaczeniu „Sprawność akumulacji i transportu - obliczeniowe", domyślnie zaznaczone. Zaznaczone — straty odcinków sieci i elementów pojemnościowych liczone są dla wszystkich godzin roku (8760 h), tak jak w metodyce. |
Odcinki instalacji i zasobniki leżące w obrębie osłony pomieszczeń wpisujesz na zakładce C.W.U. pomieszczenia i przypisujesz do jednego ze źródeł c.w.u. lokalu (rozdział 6).
Na świadectwie każde źródło c.w.u. ma osobny blok — źródła c.w.u. nie są łączone, nawet gdy mają te same parametry.
Źródła chłodu
Źródła chłodu definiujesz w pomieszczeniu: zakładka C.O. i chłodzenie → zaznacz Pomieszczenie jest chłodzone → wpisz Temperatura wewnętrzna chłodzenia [°C] → w tabeli „Źródła chłodu" kliknij Dodaj. Formularz źródła chłodu ma dwie zakładki: Źródło i SEER. Ikona błędu na zakładce wskazuje, gdzie brakuje danych.
Zakładka Źródło — karta Parametry źródła (jak wyżej: nośnik, odnawialność, współczynnik nakładu, paliwo, wartość opałowa, wskaźnik emisji CO₂, Nazwa, Udział [%], bez identyfikatora) i karta Sprawność źródła chłodzenia: Sprawność akumulacji [%], Sprawność transportu [%], Sprawność regulacji i wykorzystania [%] — każda od 0 do 100 i każda z wymaganym opisem. Źródło chłodu nie ma trybu obliczeniowego — wszystkie sprawności wpisujesz. Podpowiedzi przy tych polach odpowiadają tabelom 17, 18 i 19 rozporządzenia w sprawie metodologii.
Zakładka SEER — sezonowy współczynnik efektywności energetycznej wytwarzania chłodu.
| Pole | Opis |
|---|---|
| SEER | na bazie SEERref i Σc (domyślnie) — aplikacja liczy SEER sama; wartość własna — wpisujesz SEER. |
| Opis | Opis wytwarzania chłodu. Wymagany. Trafia na świadectwo. |
| SEERref | Trzy sposoby: wartość według rozporządzenia albo własna (pierwsza opcja, z podpowiedzią wartości referencyjnych); =ESEER (agregat do schładzania cieczy); =1,25*EERref (agregat do bezpośredniego schładzania powietrza). |
| ESEER | Dla agregatu do schładzania cieczy: wpisz wartość albo zaznacz wartość obliczeniowa i podaj EER przy 100, 75, 50 i 25% obciążenia. |
| EERref | Dla agregatu do bezpośredniego schładzania powietrza; ramka przypomina warunki referencyjne (27/19°C WB, 35°C). |
| Suma współczynników korekcyjnych - Σc | wartość własna (domyślnie) albo lista współczynników dla agregatu do schładzania cieczy lub agregatu do bezpośredniego schładzania powietrza — zaznaczasz pozycje, aplikacja sumuje ich wartości. |
Gdy dane SEERref i Σc są kompletne, aplikacja po chwili przelicza SEER (oraz ESEER albo SEERref) i wpisuje wynik do nieaktywnych pól. W trakcie przeliczania przycisk Zapisz jest nieaktywny.
Urządzenia pomocnicze — źródło zasilania
Formularz urządzenia pomocniczego (zakładka Urządzenia pomocnicze lokalu, rozdział 6) ma kartę Parametry źródła: nośnik, odnawialność, współczynnik nakładu, paliwo, wartość opałowa i wskaźnik emisji CO₂ energii, która zasila samo urządzenie. Nowe urządzenie startuje z energią elektryczną („energia elektryczna [KOBiZE 2026] - odbiorcy końcowi", nieodnawialne). Formularz zapisujesz przyciskiem Zapisz — bez autozapisu.
Jak liczy aplikacja: od zapotrzebowania do EK i EP
Źródła na świadectwie
Na świadectwie (PDF i XML) każde źródło c.o., c.w.u. i chłodu opisane jest osobno: wytwarzanie, przesył, akumulacja oraz — dla c.o. i chłodu — regulacja i wykorzystanie, każde z opisem z formularza i sprawnością. Na PDF nad tymi wierszami stoi nagłówek „nazwa - nośnik (w=…)", a sprawności drukowane są jako ułamek (np. 0,92), SEER jako liczba. Źródła c.o. i chłodu o identycznych parametrach i sprawnościach (np. ta sama kotłownia wpisana w kilku lokalach) pojawiają się na świadectwie raz — udział nie ma przy tym znaczenia.